Η ζάχαρη μετατρέπεται σε οξύ που καταστρέφει το σμάλτο και προκαλεί τερηδόνα.
Δεν όλοι θυμόμαστε αυτή τη συστήνιση από τα παιδικά μας χρόνια; «Το φαγητό με πολλά γλυκά θα κάνει τα δόντια σας να χαλάσουν». Ο σύνδεσμος μεταξύ ζάχαρης και τερηδόνας φαίνεται αρκετά απλός. Ωστόσο, η πραγματική βιολογική διαδικασία που λαμβάνει χώρα σε μικροσκοπικό επίπεδο μέσα στο σμάλτο σας είναι πολύπλοκη – και ακόμη και ωραία.
Lema Dental Clinic στην Τουρκία βιώνει τέτοιες καταστάσεις καθημερινά. Οι ασθενείς μας συχνά έρχονται με μια απορημένη έκφραση στο πρόσωπό τους γιατί πιστεύουν ότι η υγιεινή τους είναι καλή, αφού βουρτσίζουν τα δόντια τους δύο φορές την ημέρα, και ωστόσο έχουν ακόμα τερηδόνα. Το κλειδί για το μυστικό είναι ότι απλώς το κόψιμο της ζάχαρης δεν είναι το μόνο λάθος που γίνεται. Είναι η προσπάθεια της χημικής μάχης που λαμβάνει χώρα αμέσως μετά το πρώτο δάγκωμά της.
H Αόρατη Οικοστέμμα: Πλάκα και Βιοφίλμ
Το στόμα σας δεν είναι ποτέ άδειο. Είναι ένα βιολογικό οικοσύστημα που φιλοξενεί εκατοντάδες είδη βακτηρίων. Τα περισσότερα απ’ αυτά είναι ακίνδυνα, αλλά μερικά, όπως το Streptococcus mutans, μπορούν να χαρακτηριστούν ως “αρχιτέκτονες της τερηδόνας“.
Θεωρείστε τα δόντια σας σαν μια ξύλινη προβλήτα στον ωκεανό. Είναι κάτι αναπόφευκτο, το ξύλο θα καλυφθεί με κοράλλια και θαλάσσια φυτά κάθε χρόνο. Με τον ίδιο τρόπο, τα βακτήρια κολλούν στην επιφάνεια των δοντιών σας και σχηματίζουν μια κολλώδη, άχρωμη ταινία που ονομάζεται πλάκα. Αυτή είναι η πλάκα όπου τα βακτήρια εκτελούν τις επιβλαβείς δραστηριότητες στις οποίες είναι ικανά.
Η Οξύτητα: Μια Χημική Αντίδραση
Αυτό είναι η στιγμή που η ζάχαρη μπαίνει στη σκηνή. Κάθε φορά που παίρνετε σάκχαρο (άχαρη) ή φρουκτόζη (φρουτώδης ζάχαρη), τα βακτήρια που βρίσκονται στην πλάκα ενεργοποιούνται ξαφνικά. Διασπούν αυτούς τους υδατάνθρακες και απελευθερώνουν ενέργεια με πολύ υψηλή ταχύτητα.
Όπως και όλα τα ζωντανά οργανισμοί, τα βακτήρια παράγουν απορρίμματα. Το προϊόν αποβλήτων αυτών των βακτηρίων είναι το γαλακτικό οξύ.
Ο Δρ. Coşkun Yıldız, καθηγητής. Ας το εξηγήσουμε σε πολύ απλούς όρους για ασθενείς σαν αυτούς: Βασικά, το σμάλτο των δοντιών σας είναι σαν ένα μαρμάρινο άγαλμα. Είναι όμορφο, ανθεκτικό και εξαιρετικά σκληρό. Αλλά αν συνεχίσετε να ρίχνετε οξείδινη βροχή πάνω του, σιγά σιγά, τα λεπτομερή χαρακτηριστικά του γλυπτού θα γίνουν όλο και λιγότερα. Η επιφάνειά του θα φθαρεί και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, το άγαλμα θα έχει διαλυθεί.
Η οξύς διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο καθώς μειώνει το pH στο στόμα σας πολύ σημαντικά. Ένα φυσιολογικό pH του σάλιου είναι γύρω στο 7. Όταν πέσει κάτω από 5,5, τότε είναι πραγματικά βλαβερό, αν και εξακολουθεί να είναι επικίνδυνο σε υψηλότερα επίπεδα.
Αφαίρεση Μineral και Επαναπόθεση: Η Αέναη Σύγκρουση
Τα δόντια σας αλλάζουν συνεχώς. Η κατάσταση των δοντιών δεν είναι κάτι προκαθορισμένο:
- Αφαίρεση Μινέρων: Το οξύ διαλύει το ασβέστιο και τα φωσφορικά άλατα που αποτελεί το σμάλτο.
- Επαναποθέτηση: Το ασβέστιο και το φωσφορικό που ήδη υπάρχουν στο σάλιο μας (και το φθόριο από την οδοντόκρεμα) μπορούν πραγματικά να βοηθήσουν στην επαναφορά των περιοχών που έχουν υποστεί βλάβη.
Αν η ποσότητα της πρόσληψης ζάχαρης είναι σταθερή και διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, τότε εδώ προκύπτει το πρόβλημα.
Τι γίνεται αν πίνετε μερικές γουλιές γλυκού αναψυκτικού σε τέσσερις ώρες; Σε αυτήν την περίπτωση, κρατάτε το στόμα σας στην «οξική ζώνη» για διάρκεια πολύ μεγαλύτερη από ό,τι μπορεί να εξουδετερώσει το σάλιο σας. Τραυματίζετε το σμάλτο των δοντιών σας πιο γρήγορα από όσο μπορούν να το επισκευάσουν.
Κλινική Επισκόπηση: Όταν η Πρόληψη Δεν Αρκεί Πια
Ωστόσο, μπορεί να υπάρχουν περιπτώσεις όπου ένα άτομο έχει κάνει τα πάντα σωστά, αλλά το δόντι είναι τόσο κατεστραμμένο που έχει χαλαρώσει δομικά. Ολόκληρη η ομάδα, συμπεριλαμβανομένου του Δρ. Πολεν Ακίλιτς από την Τουρκία, είναι πολύ πρόθυμη να αφιερώσει αυτή τη συμβουλευτική, η οποία είναι τόσο πολύτιμη, στον λεπτομερή έλεγχο της «ισορροπίας των μετάλλων» με τον ασθενή. Ο Δρ. Πολεν Ακίλιτς και όλη η ομάδα από την Τουρκία είναι πολύ αφοσιωμένοι στο να αφιερώσουν πολύτιμο χρόνο συμβουλευτικής για να ελέγξουν λεπτομερώς την «ισορροπία των μετάλλων» με τον ασθενή.
Ο Δρ. Ακίλιτς προσθέτει: “Δεν πρόκειται μόνο για την τερηδόνα, συχνά, όταν εξετάζουμε τις επιφάνειες των δοντιών, παρατηρούμε «άσπρες κηλίδες» – τα πρώιμα στάδια της ζημιάς στο σμάλτο πριν σχηματιστεί η πραγματική τερηδόνα. Αν το εντοπίσουμε νωρίς, μπορούμε μερικές φορές να αποτρέψουμε την ανάγκη της διάτρησης και να το θεραπεύσουμε.”
Το Φάσμα της Ζάχαρης: Όλα τα Γλυκά δεν Είναι Ίσα
Γενικά κατηγορούμε τις σοκολάτες μόνο όταν, στην πραγματικότητα, η υφή της ζάχαρης είναι εξίσου σημαντική με την ποσότητά της.
| Πηγή Ζάχαρης | Χρόνος Διατήρησης (κολλητικότητα) | Επίπεδο Κίνδυνου Τερηδόνας | Κλινική Παρατήρηση |
| Υγρά Σακχαρούχα (αναψυκτικά, χυμοί) | Χαμηλός (Πλένονται γρήγορα) | Υψηλός | Άμεσα καλύπτει όλο το στόμα. η συχνή ρουφηξιά αυξάνει τις οξείες επιθέσεις. |
| Κολλώδη Γλυκά (καραμέλα, αποξηραμένα φρούτα) | Πολύ Υψηλός (Κολλάει βαθιά στις αυλακώσεις) | Οξύς | Παραμένει στο σμάλτο για ώρες, δίνοντας στα βακτήρια πηγή συνεχούς τροφής. |
| Άμυχα Υδατικά (πανάδες, κράκερ) | Υψηλός (θραύσματα παγιδεύονται ανάμεσα στα δόντια) | Μέτριος–Υψηλός | Οι ένζυμοι μετατρέπουν το άμυλο σε ζάχαρη, μπορεί να προκαλέσει τερηδόνα ακόμα και αν δεν γεύεστε γλυκιά γεύση. |
| Φρέσκα Φρούτα (μήλα, μούρα) | Μέτριος | Χαμηλός | Η ίνα διεγείρει το σάλιο, το οποίο βοηθάει στην ουδετεροποίηση των οξέων και στην προστασία του σμάλτου. |
Το «Σημείο Χωρίς Επιστροφή»
Μετά από επαναλαμβανόμενες επιθέσεις οξέος που δεν έχουν αντιμετωπιστεί, το σμάλτο τελικά καταρρέει. Αυτό είναι η τερηδόνα. Τα βακτήρια διασπούν το σμάλτο και την οδοντίνη, το λιγότερο πυκνοειδές στρώμα, το ευαίσθητο στρώμα του δοντιού, είναι το σημείο όπου τα βακτήρια τελικά εισέρχονται. Στο στάδιο αυτό, το αποτέλεσμα του ανοίγματος του νεύρου προς τις εξωτερικές θερμοκρασίες γίνεται ο ξαφνικός πόνος που αισθάνεστε.
Καθώς τα βακτήρια έχουν πλέον φτάσει στον πολφό του δοντιού, είναι αδύνατο να «καθαρίσετε» την λοίμωξη σε αυτό το σημείο. Έχουν βρει έτσι μια ασφαλή θέση όπου η οδοντόβουρτσα δεν μπορεί να φτάσει και θα πολλαπλασιαστούν και θα κινηθούν ελεύθερα προς το νεύρο.
Η Προσέγγιση του Lema στην Αποκατάσταση
Όταν ένας ασθενής φέρνει τέτοιο θέμα στην προσοχή μας, προσπαθούμε με βιομιμητική οδοντιατρική, η οποία είναι στην πραγματικότητα μια φυσική μέθοδος επούλωσης, η πιο φυσική προσέγγιση επούλωσης από όλες. Ο τύπος αποκατάστασης που έχουμε στο μυαλό μας δεν εξαρτάται από το μέγεθος του μικρότερου τρύπας, είτε αποκαλύπτει μια σύνθετη εμφύτευση, είτε καλύπτεται από μια πλήρη ζιρκονία, το μεγαλύτερο μέρος σε αυτό το σημείο. Στην πραγματικότητα, οι δύο καταστάσεις δεν θα μπορούσαν να απέχουν περισσότερο. Κάθετα, κάνουμε το δόντι και το χαμόγελο να φαίνονται και να λειτουργούν ακριβώς όπως ήταν αρχικά και, επιπλέον, φροντίζουμε ώστε να μην μπορέσουν τα βακτήρια να εισέλθουν ξανά στο δόντι.
Συχνές Ερωτήσεις
Ο πιο σημαντικός παράγοντας είναι πιθανώς πόσο συχνά την καταναλώνετε. Για παράδειγμα, αν τελειώνετε μια σοκολάτα μέσα σε 5 λεπτά, τα δόντια σας εκτίθενται σε οξύ για 20 λεπτά έτσι. Ωστόσο, αν χωρίσετε τη σοκολάτα σε μικρά κομμάτια και τα φάτε ένα-ένα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, με κάθε νέο δάγκωμα θα «ξαναρχίσετε» το 20λεπτο «ρολόι οξέος» και έτσι το «απογεμίζετε» ξανά και ξανά. Το σάλιο σας, επομένως, δεν θα έχει τον χρόνο να θεραπεύσει και να επαναφέρει το pH.
Μετά το φαγητό γλυκών ή το πόσιμο γλυκών ποτών, τα οξέα μαλακώνουν το σμάλτο των δοντιών σας προσωρινά, επομένως θα ήταν πιο ευάλωτο στη φθορά αν το βουρτσίζετε αμέσως ενώ είστε ακόμα σε αυτήν την μαλακή κατάσταση, μπορεί ακόμη και να αφαιρέσετε ένα λεπτό στρώμα σμάλτου· επομένως, το πρώτο που πρέπει να κάνετε είναι να ξεπλύνετε το στόμα σας με νερό, να περιμένετε περίπου 30 λεπτά μέχρι το σάλιο σας να επαναφέρει φυσικά το pH και να σκληρύνει και πάλι το σμάλτο, και μόνο μετά το σωστό βούρτσισμα τα δόντια σας θα είναι η σωστή επιλογή για την μακροπρόθεσμη υγεία των δοντιών.
Τα βακτήρια δεν δίνουν προτίμηση σε κάποιο συγκεκριμένο είδος μορίου ζάχαρης, γεωχημικά μιλώντας, είτε είναι το μέλι, η ζάχαρη ζάχαρη ή η φρουκτόζη, επειδή θα διασπάσουν όλες αυτές τις ζάχαρες με το ίδιο επίπεδο ενθουσιασμού. Ωστόσο, το μέλι διαθέτει ορισμένες αντιμικροβιακές ιδιότητες σε συγκεκριμένο επίπεδο, αν και η κολλώδης φύση του σχεδόν το εξουδετερώνει και επομένως έχει επίδραση στην υγεία των δοντιών που είναι αντίθετη από αυτό που θα περίμενε κανείς, καθώς παραμένει στα δόντια για περισσότερο χρόνο.
Η υπόθεση ότι το πρώτο στάδιο της τερηδόνας πρέπει να είναι επώδυνο, μπορεί να παραπλανήσει σημαντικά, καθώς δεν είναι απαραίτητα έτσι. Υπάρχει πιθανότητα να υπάρχει μια λευκή κηλίδα ή ακόμα και μια διαύγαση που φαίνεται σε κάποιο δόντι. Η ευαισθησία στα γλυκά είναι συχνά σαφές σημάδι. Όταν ο πόνος γίνει τόσο αφόρητος που δεν μπορείτε να επικεντρωθείτε σε τίποτα άλλο, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων η τερηδόνα έχει ήδη φτάσει στον νεύρο. Για αυτό το λόγο, συνιστάται να γίνονται τακτικές οδοντιατρικές εξετάσεις, ιδίως αν βρίσκεστε στην Τουρκία, για να εντοπίζονται τα σημάδια της ασθένειας πριν ο ασθενής τα αισθανθεί πραγματικά.
Βέβαια, αν είναι χωρίς ζάχαρη! Η μάσηση τσίχλας μπορεί να αυξήσει την παραγωγή σιέλου μέχρι και 10 φορές σε σχέση με το φυσιολογικό. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό είναι πολύ καλό, επειδή η μεγαλύτερη ποσότητα σιέλου μπορεί να βοηθήσει στο να ξεπλυθούν τα υπολείμματα φαγητού και τα βακτήρια, και τα οξέα μπορούν επίσης να ουδετεροποιηθούν αρκετά αποτελεσματικά. Αν είναι δυνατόν, διαλέξτε μια τσίχλα με ξυλιτόλη, η οποία είναι μια πολύ αποδοτική ουσία που μπορεί να καταστρέψει τα βακτήρια που προκαλούν τερηδόνα σε όλο τους το στάδιο ανάπτυξης.
- Featherstone, J. D. B. (2008). Dental caries: A dynamic disease process. Australian Dental Journal, 53(3), 286–291.
- Giacaman, R. A. (2018). Sugars and beyond: The role of sugars and the other nutrients and their potential impact on caries. Oral Diseases, 24(7), 1185–1197.
- Marsh, P. D. (2006). Dental plaque as a biofilm and a microbial community—implications for health and disease. BMC Oral Health, 6(Suppl 1), S14.
- Moynihan, P., & Petersen, P. E. (2004). Diet, nutrition and the prevention of dental diseases. Public Health Nutrition, 7(1A), 201–226.
- Pitts, N. B., et al. (2017). Dental caries. Nature Reviews Disease Primers, 3, 17030.
