Zwarte tandplak op tanden wordt ook wel tandsteen genoemd. Het ontstaat wanneer tandplak op de tanden enige tijd wordt achtergelaten en hard wordt. In vergelijking met zachte tandplak kan tandsteen niet worden verwijderd door gewoon tandenpoetsen of flossen, omdat het vrij stevig aan het glazuur bindt. Deze ophoping wordt meestal gevonden naast het tandvlees en op plaatsen die moeilijk bereikbaar zijn met een tandenborstel. Het feit dat het je tanden ook zwart kleurt, brengt je risico’s met zich mee zoals tandvleesontsteking, cariës en gevoeligheid van tanden. Het is daarom uiterst belangrijk om het tijdig te herkennen en professionele behandeling te zoeken.
Wat veroorzaakt zwarte tandplak op tanden?
De belangrijkste factoren voor zwarte tandplak zijn niet alleen slechte gewoonten, maar ook het gebrek aan goede mondverzorging, zelfs bij een gezond dieet. Kennis van de oorzaken van tandsteen maakt dat patiënten zelf verantwoordelijk worden voor hun mondgezondheid.
1. Slechte mondhygiëne
Als iemand niet dagelijks voor zijn mondzorg zorgt, ontwikkelt zich tandplak op de tanden. Plaque is een film van bacteriën die aan de tanden blijft plakken na het eten of drinken. Mineralen uit het speeksel zorgen ervoor dat de zachte plaque hard wordt. Hoe meer plaque zich ophoopt op het ruwe oppervlak, hoe meer tandsteen zich vormt en groeit. Daarom is tandenpoetsen, flossen en spoelen essentieel als dagelijkse routine om de ophoping van tandsteen te voorkomen.
2. Eetpatronen
Het drinken van koffie, thee, rode wijn, cola en het gebruik van donkere sauzen en bepaalde bessen leidt tot verkleuring en mineralenafzetting op de tanden. Deze stoffen komen in contact met plaque, waardoor het proces van verharden wordt versneld en er zwarte of bruine verkleuring ontstaat. Het vermijden van deze voedingsmiddelen en dranken of het naspoelen van de mond na consumptie helpt de ophoping van tandsteen te beperken.
3. Genetische en speekselfactoren
Sommige personen produceren speeksel dat rijk is aan mineralen, waardoor tandsteen sneller in hun mond verstevigt. Alsof dat nog niet genoeg is, kan de genetische aanleg ook invloed hebben op de samenstelling van het glazuur, de structuur van het tandvlees en de balans van bacteriën in de mond, waardoor tanden gemakkelijker tandsteen kunnen vormen.
4. Onregelmatige controlebezoeken aan de tandarts
Na verloop van tijd kan plak zich ontwikkelen tot tandsteen als controles worden verwaarloosd. Professionele reiniging helpt niet alleen bij het verwijderen van reeds opgelopen tandsteen, maar ondersteunt ook een goede mondgezondheid, het opsporen van vroege symptomen van tandvleesontsteking en het voorkomen van andere problemen.
Tekenen en symptomen van zwarte tandplak
In de vroege stadia kan zwarte tandplak nog onopgemerkt blijven. De zichtbare of functionele symptomen kunnen optreden naarmate de ophoping toeneemt.
- zichtbare donkere ophopingen: deze bevinden zich gewoonlijk dicht bij de tandvleesrand, vooral op de onderkaak vooraan.
- Gingivale irritatie: Ontsteking van het tandvlees leidt tot rood, gezwollen of pijnlijk tandvlees, wat wijst op gingivitis. De ophoping van plaque wordt hiervoor beschouwd als de belangrijkste oorzaak, en daarom verdient het aandacht tijdens behandeling.
- Mondgeur: De bacteriën die zich in de mond ophopen, geven stoffen af die een blijvende slechte adem veroorzaken. Het is dus niet verwonderlijk dat slechte adem een duidelijk teken is van tand- of tandvleesproblemen, en dat het waarschuwingssignaal actie vereist.
- Tandgevoeligheid: Door de productie van overtollige plaque en de daaropvolgende vorming van tandsteen kunnen het tandvlees en glazuur geïrriteerd raken, waardoor blootgelegde tanden gevoelig worden voor warmte.
- Toegenomen risico op cariës: Bacteriën in het tandsteen veroorzaken voortdurende erosie van het glazuur, wat cariës bevordert; aanvankelijk weerstaat het glazuur de ophoping van plaque door een coating en daarna wordt het aangetast.
Vroege herkenning van deze symptomen maakt professionele ingrepen mogelijk en helpt zo de ontwikkeling van parodontale ziekten te voorkomen.
Behandelingsopties voor zwarte tandplak
Verschillende methoden in de tandartspraktijk kunnen alleen de zwarte tandplak verwijderen. Huisremedies zijn niet voldoende om dit veilig te doen.
1. Scaling
Scaling is de behandeling die tot doel heeft tandsteen te verwijderen. Tandheelkundige professionals maken gebruik van handinstrumenten of ultrasone apparaten om het hele gebied rond de tandvleesrand te reinigen, zowel het deel boven het tandvlees (supragingivaal) als het gedeelte eronder (subgingivaal). Met scaling worden bacteriën verwijderd van geïnfecteerde oppervlakken en wordt de mondgezondheid hersteld.
2. Vulling van de wortels
Voor mensen met tandvleesontsteking wordt meestal tegelijk met scaling ook wortelpuntbehandeling uitgevoerd. Wordt de wortelpuntbehandeling gedaan, dan worden de wortels van de tanden glad gemaakt, waardoor bacteriën minder snel kunnen hechten en het tandvlees minder geïrriteerd raakt.
3. Ultrasone reiniging
Ultrasone instrumenten werken op zeer hoge frequenties om tandsteen los te maken van je tanden. Deze methode is effectief omdat het minder pijn veroorzaakt, de behandelingstijd verkort en het schoonmaken van moeilijk bereikbare plekken eenvoudiger is.
4. Polijsten
Na scaling brengt de tandarts het prophylaxepasta aan om te polijsten. Polijsten versterkt het glazuuroppervlak, zodat plak en tandsteen zich lastiger aan het oppervlak hechten.
5. Preventieve thuiszorg
Goede mondzorg is essentieel om terugkeer van tandsteen na professionele behandeling te voorkomen:
- Tand twee keer per dag met fluoride tandpasta poetsen.
- Dagelijks flossen, vooral op de plek waar tanden elkaar ontmoeten, omdat daar tandplak gevormd wordt.
- Gebruik mondspoeling met antiseptica die bacteriën in de mond doden en het aantal bacteriën verminderen.
- Roes of tanden poetsen als je staining voedsel of drank hebt geconsumeerd.
6. Aanpassingen in dagelijkse gewoonten
Het wordt aanbevolen om het roken en de inname van koffie, thee, en donkere voedingsmiddelen en dranken geleidelijk te verminderen en uiteindelijk helemaal te stoppen. Dit bevordert de productie van speeksel, dat het natuurlijke reinigingsproces in de mond ondersteunt.
Langdurige preventie
Zwarte tandplak kan terugkeren als preventieve maatregelen niet worden volgehouden. Hieronder staan de aanbevelingen van tandartsen:
- Regelmatige controles elke 6 maanden
- Routine professionele reinigingen
- Vermijden van mondziekten en goede mondhygiëne door dagelijks goed te poetsen en flossen thuis
- Gezonde voedingskeuzes die verkleuring voorkomen
- Een volledige afzijdigheid van tabaksproducten
Door deze stappen te volgen, kunnen mensen minder tandheelkundige problemen ervaren, vermindert de tandplak en verbetert de mondhygiëne in het algemeen.
Risico’s van onbehandelde zwarte tandplak
Onbehandelde zwarte tandplak kan leiden tot:
- Parodontitis: Vooral peri-implantitis kan de zachte weefsels en botstructuren die het ondersteunen, vernietigen.
- Cariës: Doordat tandsteen bacteriën bevat, verloopt het afbraakproces van glazuur snel.
- Tandverlies: Vermindering van de ontsteking van het tandvlees kan leiden tot loskomen of extractie van tanden.
- Systeemziekten: Chronische ontstekingsprocessen in de mond worden in verband gebracht met hartziekten, diabetes en andere stoornissen.
Vroege tussenkomst kan tanden, tandvlees en het hele lichaam redden, en onderstreept het belang van professionele zorg.
Conclusie
Zwarte tandplak kan voorkomen en worden verholpen. Het ontstaat door mineralen die zich in de plaque op de tanden ontwikkelen, slechte mondhygiëne, roken, dieet en genetica. Goede mondreiniging, thuiszorg en veranderingen in levensstijl bieden effectieve oplossingen. Patiënten die preventieve programma’s volgen, krijgen in de loop van de tijd een gezonde mond, voorkomen terugkeer van tandsteen en behouden de natuurlijke uitstraling en functie van hun tanden.
Referenties:
- American Dental Association. Calculus (Tartar) on Teeth. ADA Oral Health Topics. https://www.ada.org/resources/research/science-and-research-institute/oral-health-topics/calculus
- Kinane, D. F., Stathopoulou, P. G., & Papapanou, P. N. (2017). Parodontale ziekten. Nature Reviews Disease Primers, 3, 17038. https://doi.org/10.1038/nrdp.2017.38
- Pihlstrom, B. L., Michalowicz, B. S., & Johnson, N. W. (2005). Parodontale ziekten. The Lancet, 366(9499), 1809–1820. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(05)67728-8
- Van der Weijden, F., & Hioe, K. P. (2005). Mondhygiëne voor de preventie van parodontale ziekten. Periodontology 2000, 37, 50–59. https://doi.org/10.1111/j.1600-0757.2004.03722.x
